شلغم بیخ گیاهى است ، شبیه ترب ، اما کوچکتر، طعمش اندکى تند و تیز است .
شلغم به میوه زمستان معروف است ، زیرا پخته آن گرما گرم مناسب با هواى سرد زمستان است . موادى که در شلغم یافت مى شود عبارتند از:
((ویتامین (آ) بمقدار کم ، ویتامین (ب ) و (ث ) بمقدار بیشتر، ویتامین (2 ب ) و (پ پ ) اندک .
شلغم متمایل به رنگ سبز، ویتامین هاى (آ) و (ب ) و (ث ) زیادى دارد.
مواد دیگر شلغم غیر از ویتامین ها عبارتند از:
مواد قندى 5/7 درصد
مواد نشاسته اى 30/1 درصد
مواد سفیده اى 10 درصد
چربى 12 درصد
ید 24 میلى گرم در کیلو
و نیز داراى کلسیم ، پتاسیم ، منیزیم و کمى آهن بصورت فسفاتها و کلرور است .
جمیع مواد معدنیش 85 گرم درصد گرم . هر یک صد گرمش 36 کالرى حررات ایجاد مى نماید. سلولز شلغم نسبتا کم و 5/1 گرم در کیلو است ))(357)((و به همین جهت (داشتن سلولز) خوردن شلغم انسان را سیر مى کند و نیروى لازم به او مى دهد ولى کسى را چاق نمى کند و براى مبتلایان به مرض قند ضرر ندارد.
مواد سفیده اى شلغم ، مناسب اعصاب و مغز بوده و قوه حافظه را زیاد مى کند و به اعصاب نیرو مى بخشد علاوه بر مواد مذکوره ، در شلغم نیز کمى ((ارسنیک )) و ((روبیدیم )) وجود دارد.
شلغم تنها مواد خوراکى است که این دو عنصر مفید را با هم دارا است .
روبیدیم از عناصر مفیدى است که در هر گیاه پیدا شود آن را مفید کرده ، اثر مواد و عناصر شفا بخش آنرا چندین برابر مى کند.
در شلغم خواص نسبتا زیادى که کم و بیش در سایر سبزیها دیده مى شود اما یک خاصیت مخصوص دارد که در گیاهها یا سبزیهاى دیگر کمتر نظیرش دیده مى شود.
پیشوایان اسلام از دیر زمانى از این مطالب پرده برداشته و با عبارات مختلفى آنرا بیان نموده اند:
1 - قال ابو عبدالله (ع ) ((ما من احد الا و فیه عرق الجذام ، فکلوا الشلجم فى زمانه یذهب به عنکم ))(358)
امام صادق (ع ) مى فرماید: در هر کس رگى از جذام موجود است ، در فصل شلغم ، شلغم بخورید، جذام را از شما دور مى سازد.
2 - و عن العبد الصالح (ع )، قال لعلى ابن مسیب علیک باللفت یعنى الشلجم فکله فانه لیس من احد الا و به عرق من الجذام و انما یذیبه اکل اللفت ، قال قلت نیا او مطبوخا، قال کلاهما))(359)
امام هفتم علیه السلام ، به مردى از اصحاب (على ابن مسیب ) فرمود: شلغم بخور زیرا در هر کسى ریشه اى از مرض جذام است (360)، و خوردن شلغم آن را از بین مى برد، آن مرد مى گوید پرسیدم که خام بخورم یا پخته فرمود: هر دو مفید است .
از نظر علمى ببینیم در شلغم چه ماده اى است که جذام را ذوب مى کند؟((بواسطه وجود ((ارسنیک )) و این گوهر گرانبها است که خوردن شلغم از سخت ترین امراض یعنى جذام جلوگیرى مى کند، بیمارى جذام یک بیمارى قدیمى است که عامل اصلى آن ، فقر و بدبختى و فقدان مواد غذایى است و موقعى این مرض و میکرب سر سخت آن مسرى مى شود که شخص ، دچار کمبود عواملى مانند ارسنیک و گوگرد باشد و در غیر اینصورت قابل سرایت نیست ))(361)
شلغم خواص دیگرى نیز دارد:((علاوه بر ویتامینها و مواد سودمندى که به آن اشاره کردیم در آن یک ترکیب میکرب کش با طیف وسیع وجود دارد که بسیارى از میکربها و ویروسها را از بین مى برد و روى این اصل است که شلغم زکام و سرما خوردگى را معالجه کرده و از ابتلاى به آن جلوگیرى مى نماید.
شلغم خلط آور و درمان کننده سرفه ، مخصوصا سرفه هاى خشک است و سینه و شکم را نرم مى کند و براى مداواى ((آنژیم )) تنگى نفس و سیاه سرفه تجویز مى شود.
شلغم قوه بینایى را زیاد مى کند و از شب کورى جلوگیرى مى نماید و غرائز جنسى را نیز تقویت مى کند.
شلغم در تقویت تخمدانها و آلات تناسلى ، نقش اساسى دارد و رحم را براى پرورش نوازد سالم و قوى تقویت کرده ، زنان را مستعد آبستنى مى کند.
شلغم ادار را زیاد مى کند و به همین علت و داشتن گوگرد فراوان ، سنگ هاى کلیه و مثانه را از بین مى برد(362)